Шагдаржавын Нацагдорж

Товч намтар

Шагдаржавын Нацагдорж 1918 оны 9 сарын 19-нд Улаанбаатар хотын ойролцоох Амгаланбаатар хэмээх газарт мэндэлжээ. Түүний эцэг Шагдаржав нь малчин айл байсан бөгөөд хүүгээ бага наснаас нь нүүдэлчин амьдралд сургаж, бичиг үсэг, тоо бодоход зааж сургажээ. Нацагдорж багаасаа л сурах, мэдэх, шинжлэх сонирхолтой хүүхэд байсан бөгөөд энэ нь түүний ирээдүйн түүхч, эрдэмтэн болох суурийг тавьсан байна. 1930 онд Монгол Ардын Республикийн засгийн газрын хатуу бодлого нь Нацагдоржийн боловсролд саад болж, тэрээр бага сургуулиа орхиход хүрсэн байна. Гэвч 1932 онд зэвсэгт бослогын дараа засгийн газар «Шинэ эргэлт» бодлогыг хэрэгжүүлж, нийгэмд сулруу тавьсан бөгөөд Нацагдорж 1932 онд боловсролдоо эргэн орж, 1935 онд Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Хүрээлэнгийн Түүхийн секторт шавь болж оруулжээ. 1936 онд Монгол Улсын Их Сургуулийг (одоогийн Монгол Улсын Үндэсний Их Сургууль) үүсгэн байгуулах үеэр түүний түүхийн факультетэд элсэн орж, 1951 онд төгсөж, Монголын түүх, соёлын талаархи мэдлэгээ улам баяжуулсан байна. 1954 онд Зөвлөлтийн Шинжлэх Ухааны Академийн Дорно дахины судлалын дээд сургуулийг төгсөж, дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалсан байна. 1937 онд Шагдаржавын Нацагдорж Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Хүрээлэнгийн Түүхийн секторын эрхлэгчээр томилогдож, 1961 онд Монгол Улсын ШУА-ийн гишүүнээр сонгогдсон байна. Тэрээр Монгол Улсын ШУА-ийн Түүхийн Хүрээлэнгийн захирлаар удаан хугацаанд ажиллаж, Монголын түүх, соёлын судалгааг хөгжүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн. 1982 оноос ШУА-ийн дэд ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байв. Шагдаржавын Нацагдорж нь Монголын түүхийн чиглэлээр олон тооны чухал бүтээл туурвисан бөгөөд түүний «Сүхбаатар» намтар (1943) нь Монгол Ардын Хувьсгалын удирдагчийн анхны бүрэн намтар байсан бөгөөд энэ нь анхны Чойбалсангийн Улсын Шагнал хүртсэн бүтээл юм. 1955 онд Оуэн Латтимор, Ургүнгийн Онон нар энэ бүтээлийг англи хэлэнд орчуулсан нь Монголын хувьсгалт дүр төрхийн намтрын англи хэл дээрх анхны орчуулга байв. Түүний бусад чухал бүтээлүүдэд «Халх-Монголын түүх XVII зууны сүүлчээс XX зууны эхэн үе хүртэл» (1963), «Монголын феодализмын эдийн засгийн үндэс» (1963), «Монголын феодал-хамааралтай хүмүүсийн үндсэн ангилал» (1971) зэрэг багтдаг. 1990-ээд оны Ардын хувьсгалын дараа тэрээр «Чингис хаан» (1991), «Хубилай хаан» (1998) нарын намтрыг бичиж, Монголын түүхийн чухал дурсгалт зүйлсийг бүтээсэн. Шагдаржавын Нацагдорж нь Монголын түүх, соёлын судалгаанд насан туршдаа зүтгэж, олон тооны бүтээл туурвисан нэн чухал түүхч, академич билээ. Түүний бүтээлүүд нь Монголын шинжлэх ухааны түүхэнд чухал байр суурьтай хэвээр байна.