Дамбын Чагдаржав

Товч намтар

ХХ зууны Монголын нийгэм, төрийн нэрт зүтгэлтэн Их Шавийн Чандмань отгийн харъяат.1880 онд төрсөн тэрбээр бага наснаас шашны номд суралцаж, Их хүрээний Сэцэн тойны аймагт харьяалагдан Дэчингалва дацанд ном хурдаг байжээ. Хориод наснаас Хүрээ, Хиагт, Троицкосавскт худалдаа хийж,1914-1917 онд Орос, Англи,Итали орноор явсан.1917 оны 11 сараас Худалдааны ердийн хэлтсийн даргаар ажиллажээ. Консулын бүлгэмийн гишүүн,ЗОУ-д одсон анхны 7 төлөөлөгчийн нэг. Эрхүүгийн уулзалтуудад оролцож,С.Данзангийн хамтаар Москвад очиж зэвсэг, санхүүгийн тусламж авах асуудлыг тохиролцон шийджээ. Хувьсгалын бэлтгэл ажлын үед умард хошуудаар явж цэрэг элсүүлэх, нутгийн эрх баригчдын дэмжлэг авах ажлыг гүйцэтгэсэн. 1921 оны 3 сарын 13-нд АТЗГ-ын анхны даргаар томилогдон Хиагт хотыг чөлөөлөх,Түр засгийн газрын бүтэц бүрэлдэхүүнийг тогтоох, цэргийн хүчийг зузаатгах,санхүү хөрөнгийн нөөц бий болгох тулгамдсан асуудлуудыг шийдэж, Сангийн яамны эрхэлсэн түшмэлийг албыг хавсран хашиж байв. Хөвсгөл, Урианхайд АТЗГ-ын төлөөний түшмэлээр томилогдон Тагна Урианхайд очиж, 8 дугаар сард Дархадад Төлөөний түшмэлийн газрыг байгуулан Дархад Шавь, Засагт хан, Түшээт хан аймгийн хошууд, Хөвсгөл нуурын урианхайн зэрэг газраас цэрэг элсүүлж, 300-аад хүнтэй 2 хороо байгуулан цагаантны хэсэг бүлгүүдийг устгах, нутаг орныг тохинуулах ажлыг хийжээ. 1921 оны 11 сараас Монголын Харилцан туслалцах хоршооны даргаар ажиллаж, гадаад улс орнуудтай эдийн засгийн талаар чөлөөтэй харилцах байр суурийг баримталсны улмаас удалгүй чөлөөлөгдсөн. Богд хааны шадар сайдаар тохоогдон 1922 оны 2 сарын 8 хүртэл албыг хашсан. Ардын эрхтэй хэмжээт цаазат Монгол улсын төрөөс Д.Чагдаржавт жүн вангийн зэрэг, хүрэн жинсээр шагнасан. Улс үндэснийхээ тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдал, язгуур эрх ашгийг тууштай хамгаалагч, 1921 оны хувьсгалын зүтгэлтэн, төрийн сайд Д.Чагдаржав 1922 оны 8 сарын 31-нд Д.Бодоо нарын хамтаар цаазлуулжээ. 1997 оны 6 сарын 11-нд Улсын Дээд Шүүхийн хяналтын шатны хуралдаанаар хэргийг цагаатгаж, нэр төрийг нь сэргээсэн.